XXI Gminny Przegląd „Śpiewajmy kolędy i pastorałki”
Jak co roku w ostatnią niedzielę stycznia Gminne Centrum Kultury w Jeżowem zorganizowało przegląd kolęd i pastorałek. Patronat nad imprezy objął Wójt Gminy Jeżowem Marek Stępak. Była to już XXI edycja tej cieszącej się dużą popularnością imprezy pn. Gminny Przegląd „Śpiewajmy kolędy i pastorałki”. W tym roku okres ferii nie sprzyjał organizatorom, jednak udało się zgromadzić dość dużą liczbę uczestników. W sumie w przeglądzie wzięło udział około 100 uczestników. Na scenie w Remizie OSP Jeżowe wystąpiły z krótkimi koncertami kolęd i pastorałek: Orkiestra Dęta Gminy Jeżowe, Chór Parafialny „Gaudeamus” oraz Kapela Ludowa „Jeżowianie”. Nie zabrakło tez uczestników indywidualnych, dzieci i młodzieży z terenu gminy Jeżowe. Dopisali uczestnicy i widzowie, imprezę swą obecnością zaszczycili także zaproszeni goście: Wójt gminy Jeżowe Marek Stępak, Starosta powiatu niżańskiego Robert Bednarz, ks. Prałat Krzysztof Pałac, ks. wikariusz Łukasz Maliński a także radni gminni i powiatowi oraz dyrektorzy szkół. Każdy uczestnik otrzymał pamiątkowy upominek, w tym roku był to różaniec oraz kalendarz katolicki.

Aby przybliżyć Państwu temat tradycji kolędowania przedstawiamy krótka charakterystykę kolęd i pastorałek, czym się różnią i od kiedy są kultywowane w naszym społeczeństwie.

Co to jest kolęda ?
Słowo kolęda pochodzi od łacińskiego colendae, co znaczy pierwszy dzień miesiąca, czy też pierwszy dzień nowego roku, który w latach przed Chrystusem obchodzono właśnie w tych dniach Chrystusowego Narodzenia. Obchodzono ten dzień z wielką radością, śpiewem i tańcem. Do w. XVII pieśni te były tłumaczone z języka łacińskiego. Dopiero we w. XVII i XVIII powstawały pieśni, czyli kolędy czysto polskie. Dzięki Ks. Mieczysławowi Mioduszewskiemu w 1838 roku ukazała się praca pod tytułem “Pastorałki i Kolędy z Melodiami”, w której to pracy zebrał Ks. Mioduszewski istniejące melodie kolęd. Kolęda – pieśń związana ze Świętami Bożego Narodzenia – pojawiła się w Polsce w początkach XIII wieku wraz z przybyciem na te tereny zakonu Ojców Franciszkanów. Franciszkanie w szczególny sposób kultywowali adorację żłóbka, nadając temu obrzędowi pewne stałe formy, a nabożeństwo owo, odbywające się w okresie bożego narodzenia, przyciągało licznych wiernych. Zawsze towarzyszyły mu pieśni – kolędy, początkowo śpiewane po łacinie lub w językach ojczystych przybyłych mnichów, następnie języku polskim.
W początkach XIV wieku rozpowszechnił się obyczaj kołysania figurki Dzieciątka podczas śpiewania kolęd. W Krakowie najdawniejszym śladem tych uroczystości są zachowane do dzisiaj figurki jasełkowe z połowy XIV wieku, znajdujące się w klasztorze SS Klarysek, który mieści się obok jednego z najstarszych krakowskich kościołów – romańskiego kościoła Św. Andrzeja przy ulicy Grodzkiej na trasie królewskiej. Tradycja średniowieczna i obrządki chrześcijańskie nakazują śpiewanie kolęd w okresie od 24 grudnia do 2 lutego. Pierwsze zachowane polskie teksty, jeszcze bez notacji muzycznej, pochodzą z rękopisów XV-wiecznych, lecz pomimo braku wzmianek na ten temat w dokumentach, należy przypuszczać, iż pieśni bożonarodzeniowe śpiewano znacznie wcześniej.

Co to są pastorałki?
Ludowe pieśni polskie utrzymane zwykle w rytmie tanecznym, o wesołym, lekkim charakterze i tematyce związanej z Bożym Narodzeniem; także: widowiska sceniczne o takiej tematyce. Utwory poetycke lub dramatyczne z życia pasterzy, pokrewne sielance, występujące głównie w twórczości XVI i XVII w. (od łac. pastoralis – pasterski).

Pastorałka jest kolędą poszerzoną o warstwę obyczajową, utrzymaną w tonie sielankowym, nie pozbawioną elementów społecznego realizmu. Występowała w przeszłości w postaci udramatyzowanego dialogu pasterzy betlejemskich albo jako kantata z elementami chóralnymi. W Polsce upowszechniła się w XVII wieku. Posługiwała się chętnie komizmem słownym i sytuacyjnym, np. zabawy pasterzy przy żłobku Jezusa. Elementy pastorałki występowały w różnych utworach i zbiorach literackich, m.in. w Symfoniach anielskich J. Żabczyca (1630). Pastorałki zaś, czyli kolędy pasterzy, to pieśni ludowe. Są one czysto polskie. Zawierają one sceny wieśniacze, radosne a czasem smutne, czasem śmieszne nawet. Biedny, bezdomny Jezusek w otoczeniu bydła i zwierząt wieśniaczych znalazł utulenie wśród ludu wieśniaczego. Znalazł wieśniak w tym Bożym Dzieciątku coś swojskiego. Poznał Jego dolę. Pastorałki zawierają polski krajobraz, polskie imiona, polskie potrawy, polski strój. Chociaż nie są oparte o Ziemię Świętą, gdzie narodził się Mesjasz, jednak wyczuwa się w nich coś ze Psalmów, szczerość modlącego się dziecka, mądrość patriarchów.
Tradycje kolędnicze, jak już zostało wspomniane ,jako obyczaj , wywodzą się z czasów rzymskich i obchodów kalend styczniowych związanych ze świętami ku czci odradzającego się słońca i wydłużania się dnia. Obyczaj ten, jest obyczajem ludowym przejęty przez chrześcijan, rozpowszechnił się wraz z kalendarzem rzymskokatolickim.

Zbigniew Bednarz – dyr. GCK Jeżowe

Żródło

Galeria